Op de barricades voor ambacht

Rebel with a cause, allergisch voor verloedering van het vak en anti-vakmannen met steenhouwerij op de gevel.

Hij is de 5e generatie steenhouwer in zijn familie, heeft 25 jaar ervaring in het vak en is nog een van de weinige steenhouwers in het land die de oude ambacht in stand houdt. Tom werkt vrijwel altijd met de hand of met traditionele machines uit de jaren 60. We namen een kijkje in de bijzondere werkplaats van de Deventer Steenhouwerij.

Als zijn overgrootvader (betovergrootvader begon in 1868 als steenhouwer) de werkplaats in Deventer zou binnen stappen, zou hij direct aan de slag kunnen. Hier vind je geen hypermoderne machines, maar traditionele machines zoals een brugzaag, afkortzaag en een wandarm-polijstmachine. Hier wordt gewerkt zoals het hoort. Tom gebruikt methoden die van oudsher al werden gebruikt bij het bewerken van natuursteen. Van handmatig hakken, frijnen en boucharderen, tot spitsen, riffelen en scharreren. Samen met zijn vrouw Irma runt hij de (allround) Deventer Steenhouwerij en maken ze onder meer grafstenen op aanvraag.

5e generatie.

Mijn familie heeft door de jaren heen verschillende steenhouwerijen door het hele land gehad. Toen ik net kon fietsen, ik was waarschijnlijk een jaar of 5, fietste ik uit school naar de zaak. In een hoekje stond ik vol bewondering naar de steenhouwers te kijken. Soms kreeg ik een oud brok steen en een hamertje in mijn handen gedrukt en mocht ik meedoen met de mannen. Tom groeide op in de zaak, veranderde in een rebelse puber en werd op zijn 16e naar de gezellenopleiding aan het Konigslutter in Duitsland ‘gestuurd’. En dat ging er hard aan toe.

Van leerling naar meester-steenhouwer
Het steenhouwersgilde kent van oudsher drie rangen: de leerling, de gezel en de meester. De leerling werkte voor de meester als betaling voor zijn opleiding, de gezel werd betaald en had gevorderde vaardigheden. De meester-steenhouwers waren de mensen die het vak volledig machtig waren. De opleiding in Duitsland was een internaat waar echte regime heerste. Ik werd behandeld als een slaaf, een voetveeg. Ik stond eerder op dan de rest. Moest het licht aan doen en koffie zetten. Ik keek mee over de schouders van de gezellen en mocht langzaam aan steeds meer zelf doen. Zo was ik een hele dag ontzettend druk geweest met het glad maken van zwart graniet. Keihard. Lastige steen om mee te werken. Het was gelukt, ik was trots. De meester bekeek het resultaat, zette er een kras in en zei: Begin maar opnieuw!

Kennis is macht
De kennis is er ingeramd en ik vergeet het nooit meer. Ik bezit nu over zoveel bouw, vak en materiaalkennis, waardoor ik alle verschillende aspecten binnen het steenhouwen beheers. Tom kan naast grafstenen alles maken van steen wat je maar kunt bedenken. Van schouwen en vloeren tot gevelstenen en zuilen. Kant en klare import komt ‘nicht im frage’. Ook restauratie van grote en bijzondere projecten als de Lebuinus in Deventer en Paleis het Loo in Apeldoorn neemt hij voor zijn rekening. Steenhouwen is een mooi maar zwaar vak. Nat, vies en koud. Je moet een harde zijn om dit vak echt te kunnen beoefenen. Wij werken zonder moderne machines, dus ook een grafsteen van 500 kilo plaatsen we met de hand. Tillen gaat natuurlijk niet, maar een slimme constructie bedenken van balken op rolletjes gaat prima.

Hekel aan massaproductie
Er zijn nog zo’n 30 steenhouwers in het land die het vak zo beheersen als ik. Langzamerhand verdwijnt het ambacht. Bijvoorbeeld: 95 procent van het grafwerk dat je in Nederland ziet, wordt geïmporteerd uit China of India. Jammer genoeg zien bedrijven meer in de handel dan in ambacht, ook in de bouw. Een grafsteen bijvoorbeeld wordt gemaakt als massaproduct terwijl het zo’n bijzonder product is. Het is het laatste wat je kunt doen voor een dierbare. Een afsluiting. En die moet persoonlijk zijn. Tom maakt grafstenen op maat, naar jouw eigen ontwerp. Alles kan, niets is te gek. De grafsteen met de Lebuinustoren is een voorbeeld van wat er allemaal mogelijk is. Laatst kwam er een 35-jarige man de werkplaats binnen. Hij zag deze grafsteen liggen en heeft hem gereserveerd voor op zijn eigen graf.

Duur? Valt mee!

Je zou denken dat het ontwerpen van je eigen grafsteen een hele dure grap is, maar niets is minder waar. Tom werkt razendsnel waardoor de prijs laag is. Een beeldhouwer loopt eerst 2 dagen om de steen heen, pakt een kop koffie en neemt de tijd om heel diep na te denken. Ik maak een ontwerp en ga aan de slag. Met de Lebuinus-grafsteen ben ik zo’n 2 dagen bezig geweest en dan is hij af. 

Foto en interview credits naar In de buurt – Deventer  Sophie Wassink.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *